nooit eerder vertoond… maar toch een beetje omstreden
Op een ochtend, ergens tussen twee koppen koffie en een existentiële twijfel in, gebeurde het ondenkbare. Een schrijver besloot zichzelf te interviewen. Niet voor de spiegel, maar mét de spiegel. Niet om zichzelf te sparen, maar om eindelijk eens lastig te doen zonder dat iemand anders zich geroepen voelde. Volgens onbevestigde bronnen is dit de eerste keer in de geschiedenis dat een auteur zichzelf kritisch ondervraagt over zijn eigen boek en daarbij ook nog eens blijft antwoorden.
Voor de goede orde: dit is geen marketing. Dit is geen promo. Dit is een interne botsing die publiek is ontspoord. Onderwerp van discussie is de roman Het Spiegelpaleis. Gesprekspartners zijn Stefaan Van Laere en Stefaan Van Laere. Jawel, tweemaal dezelfde persoon, ven schizofrenie gesproken. De ene stelt de vragen die hij anderen altijd stelt. De andere ontwijkt, draait, bekent en gaat soms frontaal in de aanval.
Welkom bij een historisch interview dat eigenlijk nooit had mogen plaatsvinden, maar nu het begonnen is ook niet meer te stoppen valt.
Krankzinnig
Stefaan Van Laere (interviewer): Je beseft dat dit krankzinnig is?
Stefaan Van Laere (auteur): Uiteraard. Dat was net het uitgangspunt. Gezond verstand heeft zelden tot interessante interviews geleid.
Stefaan Van Laere (interviewer): Waarom wéér een boek? Je had ook gewoon rustig kunnen zwijgen. Een dutje doen op de sofa. Naar ‘Thuis’ kijken. Je teennagels knippen.
Stefaan Van Laere (auteur): Dat heb ik geprobeerd. Het zwijgen bedoel ik, het dutje volgt later op de dag, de teennagels zijn nog kort genoeg. Het luilekkeren lukte ongeveer drie dagen. Daarna begon Martha zich te roeren. Ze deed dat op haar manier: niet luid, maar koppig. Alsof ze zei: als jij mij niet opschrijft, dan blijf ik hier rondspoken. En ik heb al genoeg stemmen in mijn hoofd.
Stefaan Van Laere (interviewer): Martha De Bock. Bijna vierennegentig. Lipstick. Een gigolo. Was dit een bewuste provocatie?
Stefaan Van Laere (auteur): Ik noem dat liever een correctie van de werkelijkheid. Ouderdom is te lang voorgesteld als iets wat netjes moet. Braaf. Gedempt. Martha is het resultaat van alles wat we liever niet tonen. Verlangen dat niet verdwijnt. Humor die scherper wordt. Vrijheid die pas echt begint wanneer niemand nog iets van je verwacht.
Wie leest er nog?
Stefaan Van Laere (interviewer): Toch even de zaken op scherp stellen. Dit boek gaat over ouder worden. Lezen mensen nog wel?
Stefaan Van Laere (auteur): Dat is zo’n vraag die altijd gesteld wordt door mensen die zelf niet meer lezen. Feit is: er worden steeds meer boeken verkocht. En nog iets opvallends: het zijn vooral boomagers die lezen. En schrijven. Mensen met tijd, ervaring en een goed ontwikkelde bullshitdetector. Jongeren lezen anders, gefragmenteerder en vooral op hun schermen. Boomagers lezen dieper. Trager. En ze herkennen zichzelf in personages die niet gereduceerd worden tot hun leeftijd.
Stefaan Van Laere (interviewer): Dus dit boek is geschreven voor boomagers?
Stefaan Van Laere (auteur): Het is geschreven met een boomagermentaliteit, voor iedereen die het wil lezen. Dat is iets anders. Martha is geen doelgroep. Ze is een mens. Maar ja, wie ouder wordt zonder zich te laten wegzetten, zal hier iets in herkennen. En wie jong is en denkt dat ouderdom saai is, krijgt hopelijk lichte paniek.
Stefaan Van Laere (interviewer): ‘Het Spiegelpaleis’ springt door de tijd van geboorte naar bijna 94 jaar oud met behoorlijk tijdsprongen. Waarom geen keurige chronologie?
Stefaan Van Laere (auteur): Omdat herinneringen zich niets aantrekken van keurigheid. Het verleden komt niet netjes op afspraak. Het overvalt je. Een geur, een zin, een barst in het heden en je staat weer in een ander leven. Martha kijkt niet terug om af te rekenen, maar om te begrijpen waarom ze is wie ze is geworden.
Stefaan Van Laere (interviewer): Die spiegels. Leg dat eens uit zonder literair te gaan zweven.
Stefaan Van Laere (auteur): Elk leven bestaat uit versies van jezelf. Neem nu Martha. Dochter. Minnares. Moeder. Weduwe. Oude vrouw. Geen van die versies is een leugen, maar ook geen volledige waarheid. De spiegel toont telkens iets anders, afhankelijk van waar je staat. En soms is hij gebarsten. Dat zijn de interessantste momenten.
Sensualiteit op hogere leeftijd
Stefaan Van Laere (interviewer): Is Martha een feministisch personage?
Stefaan Van Laere (auteur): Martha zou dat woord met wantrouwen bekijken. Ze heeft altijd geweigerd om onderdrukt te blijven. Ze schreef haar eigen wetten in een tijd waarin dat niet vanzelfsprekend was, en doet dat vandaag nog altijd ook al is ze bijna 94. Dat maakt haar ‘politiek’, of ze dat nu wil of niet.
Stefaan Van Laere (interviewer): Er zit opvallend veel sensualiteit in het boek, ook op hogere leeftijd. Was je niet bang voor controverse?
Stefaan Van Laere (auteur): Ik reken er stiekem op. Het idee dat sensualiteit een houdbaarheidsdatum heeft, is absurd. Martha’s lichaam is geen karikatuur en geen taboe. Het is een archief. Van aanrakingen, gemis, plezier. Wie daar ongemakkelijk van wordt, moet zich afvragen waarom.
Stefaan Van Laere (interviewer): Is dit boek autobiografisch?
Stefaan Van Laere (auteur): Natuurlijk niet, de laatste keer dat ik het gecheckt heb was ik nog altijd geen vrouw. Natuurlijk wel een beetje, in mijn fantasie. Alles wat ik schrijf, komt van ergens, uit mijn verbeelding of de realiteit, of uit een combinatie van beide. Maar Martha is consequenter dan ik. Vrijer. Ze durft keuzes maken waar ik nog over nadenk. Misschien heb ik haar geschreven als oefening.
Stefaan Van Laere (interviewer): Heb je een schrijfritueel?
Stefaan Van Laere (auteur): Absoluut. Ik begin altijd met iets totaal anders. Koffiedrinken. Fietsen. Uitstellen. Twijfelen. Dan denk ik dat ik niet kan schrijven. Vervolgens schrijf ik toch. Rituelen zijn overschat. Schrijven gebeurt wanneer het niet meer uit te stellen valt.
Stefaan Van Laere (interviewer): Dat is geen antwoord op de vraag.
Stefaan Van Laere (auteur): Precies. Ik kan zo nog wel een tijdje doorgaan? Hoeveel tijd heb je?
Blijven bewegen
Stefaan Van Laere (interviewer): Eh, andere vraag. Waarom past dit boek bij boomager.be?
Stefaan Van Laere (auteur): Omdat het boomager zijn gaat over blijven bewegen. Niet fysiek alleen, maar zeker ook mentaal. Emotioneel. Martha is het levende bewijs dat ouder worden geen eindpunt is, maar een verzameling van nieuwe mogelijkheden. Ze is lastig. Ze is niet voorbeeldig. Ze is echt. Dat is exact waar boomager voor staat.
Stefaan Van Laere (interviewer): Wat hoop je dat lezers meenemen?
Stefaan Van Laere (auteur): Graag mijn boek. En dat ouder worden geen aftakeling is, maar een opeenstapeling. Van lef. Van fouten. Van inzicht. En dat het nooit te laat is om jezelf opnieuw uit te vinden, zolang je durft te kijken. Zelfs als de spiegel niet meer vlekkeloos is.
Stefaan Van Laere (interviewer): Was dit boek ook een manier om jezelf serieus te nemen?
Stefaan Van Laere (auteur): Dat hoop ik juist niet. Zodra ik mezelf serieus begin te nemen, moet iemand mij afremmen en opsluiten. Dit boek is eerder een poging om mezelf ernstig te nemen zonder plechtig te worden. Martha zou me meteen onderbreken als ik zou doen alsof dit Grote Literatuur met hoofdletters is. Ze gelooft niet in heiligheid, wel in aandacht.
Stefaan Van Laere (interviewer): Voor wie is dit boek eigenlijk niet bedoeld?
Stefaan Van Laere (auteur): Voor mensen die graag bevestiging krijgen dat alles netjes blijft zoals het was. Voor wie ouder worden ziet als een aftelklok. Voor wie denkt dat vrouwen op leeftijd vooral discreet moeten verdwijnen in zachte tinten. Dit boek gaat daar dwars tegenin. Wie dat vervelend vindt, mag het gerust vervelend vinden.
Uit je comfortzone stappen
Stefaan Van Laere (interviewer): Heb je tijdens het schrijven ooit gedacht: nu ga ik te ver?
Stefaan Van Laere (auteur): Ja. Dat was meestal het moment waarop het interessant werd, en dan deed ik er nog een schepje bovenop. Te ver gaan is vaak gewoon uit je eigen comfortzone stappen. Martha leeft daar permanent. Ik kwam haar af en toe tegen en probeerde bij te blijven.
Stefaan Van Laere (interviewer): Wat zegt dit boek over jou als man die een vrouw van bijna vierennegentig opvoert?
Stefaan Van Laere (auteur): Dat ik beter luister dan men denkt. En dat ik mij bewust ben van mijn positie. Martha is niet mijn projectie, maar mijn correctie. Ze relativeert mij voortdurend. Dat is gezond. Elke man zou een Martha in zijn hoofd moeten hebben die hem onderbreekt.
Stefaan Van Laere (interviewer): Is ‘Het Spiegelpaleis’ uiteindelijk een optimistisch boek?
Stefaan Van Laere (auteur): Het is realistisch met een koppige ondertoon. Het erkent verlies, aftakeling en afscheid, maar weigert daar het laatste woord aan te geven. Martha kiest voor leven zolang het zich aandient. Dat is geen optimisme, dat is een houding. En misschien wel de meest boomagerachtige die er bestaat.
Stefaan Van Laere (interviewer): Laatste vraag. Zou je dit boek opnieuw schrijven?
Stefaan Van Laere (auteur): Nee, het is er al. Dit boek kon alleen zo ontstaan. Zoals Martha alleen kan bestaan als wie ze is geworden. Met rimpels. Met barsten. Met glans.
Nawoord dat uit de hand loopt
Stefaan Van Laere (interviewer): We zijn rond. Dit interview is lang genoeg. Mensen hebben ook maar een beperkt concentratievermogen.
Stefaan Van Laere (auteur): Dat is onzin. Mensen hebben geen problemen met concentratie, ze hebben een onzinfilter. Wie tot hier leest, is er nog altijd. Bovendien bepaal jij dit niet alleen.
Stefaan Van Laere (interviewer): Ik stel de vragen. Dat was de afspraak.
Stefaan Van Laere (auteur): En ik geef de antwoorden. Dat was de vergissing. Je probeert hier structuur aan te brengen in iets dat per definitie weigert afgerond te worden. Net als het boek. Net als Martha.
Stefaan Van Laere (interviewer): Je romantiseert het einde. Alsof alles betekenisvol moet zijn.
Stefaan Van Laere (auteur): Nee. Ik weiger te reduceren. Dat is iets anders dan romantiseren. Afronden is een dwangmatig idee.
Op dat moment mengt Martha De Bock zich ongevraagd in het gesprek, zoals ze dat altijd doet wanneer mannen te lang blijven praten over zichzelf.
Martha De Bock: Jullie zijn allebei vermoeiend. En jullie praten te veel. Het boek is geschreven, het leven gaat verder. Ik heb geen interview nodig om te bestaan. Ik heb ook geen slot nodig. Als jullie per se iets willen afronden, begin dan met jullie schrik voor ouder worden.
Ze kijkt nog één keer in de spiegel, ziet iets wat haar bevalt, doet lipstick op en verdwijnt.
Praktisch
Het spiegelpaleis – roman
Stefaan Van Laere
380 pag. ISBN 9789493453319
Hier lees je meer info over het boek en hoe het te bestellen (papieren boek en e-boek).
