‘I’ve spent my whole life on clouds at icy altitudes.’
(Amelia, Joni Mitchell)
Op 7 november 2025 is Joni Mitchell 82 geworden.
Ze werd geboren op 7 november 1943 in volle Wereldoorlog Twee in Canada.
Op haar 9 kreeg ze polio en zat wekenlang aan haar ziekbed vastgekluisterd. Ze leerde er zichzelf schilderen. Niet met noten en woorden, maar met penselen en kleuren. Joni Mitchell is een schilderes die muziek ging maken. Ze is niet een popmuzikante die haar eigen hoezen ontwierp en schilderde. De gevolgen van haar polio verplichtten haar jaren later om een aparte gitaarstijl te ontwikkelen omdat haar linkerhand niet ideaal functioneerde voor academisch gitaarspel.
Op haar 21 werd ze onverwacht zwanger van haar dochter Kilauren. Toen ze drie maanden zwanger was, verliet haar vriend, een muzikant haar, en moest ze zonder geld en een thuis alleen verder. Ze gaf haar kind af voor adoptie omdat ze er in haar omstandigheden niet zelf voor kon zorgen. Daarna mocht ze er geen contact meer mee hebben. Het werd een tragisch motief in haar teksten en muziek door haar hele loopbaan. Het was haar geheim dat niemand kende, en dat een onderliggende component van haar poëzie werd.
Op haar 22 ging ze voor het eerst op tournee. Ze zong onder meer covers van Edith Piaf.
Op haar 25 kwam haar eerste album uit.
Op haar 26 verscheen haar bekendste song en grootste hit, Both Sides, Now, een mooi en veellagig nummer, maar niet haar beste. Wel een ideale deuropener om Joni Mitchell’s teksten en muziek beter te leren kennen. En de mooiste song met een komma in de titel.
Op haar 27 maakte ze de song Woodstock. Het werd een anthem voor de hippiebeweging. Joni Mitchell schreef de song op haar hotelkamer terwijl ze zag hoe een half miljoen verwanten verzopen op de modderige wei van Woodstock bij optredens van onder andere Jimi Hendrix, Janis Joplin, Joe Cocker en Neil Young. Zelf kon ze er niet bij zijn.
Op haar 28 verscheen het album Blue. Algemeen wordt het gezien als haar beste album. Eén van de beste singersongwriter albums ooit ook. En ook één van de beste soloalbums ooit van een vrouw. Het grootste Amerikaanse muziekblad Rolling Stone zette Blue in 2020 op nummer 3 van de beste popalbums aller tijden. NPR zette het op 1 in de lijst van The Greatest Albums Made By Women. Blue bevat niet haar bekendste nummers, maar wel twee van haar allerbeste: River en A Case of You.
Op haar 31 kwam Court and Spark uit, haar best verkopende album. Het bevat de parels Help Me en Free Man In Paris.
Op haar 32 shiftte ze haar zangstijl van mezzo-sopraan naar contralto. Van eenvoudige folk en pop veranderde haar songwriting in complexe jazzy structuren. Ze begon met heel andere muzikanten samen te werken, zoals Jaco Pastorius, Herbie Hancock en Charles Mingus.
Op haar 33 kwam het album Hejira uit, mijn favoriete Joni Mitchell album. Ik leerde het kennen op de zaterdagnamiddagse radioshows van Rik Moens. Coyote, A Song For Sharon, Hejira horen bij mijn eigen voorkeursongs. Amelia vind ik de beste popsong ooit. Het gaat over Amelia Earhart, vrouwelijke pionier van de luchtvaart, die zich staande hield in een mannenwereld en met haar vliegtuig neerstortte tijdens één van haar recordpogingen om over de oceaan te vliegen. De parallel is evident, maar ook indrukwekkend uitgewerkt op Amelia. Voor mij is het ook één van de mooiste gedichten die ik ken. Het is alleszins geen popsongtekst. Joni Mitchell noemt Amelia een song van één solopiloot aan een andere.
Op haar 47 werd het bestaan van haar dochter onthuld.
Op haar 49 trad ze in het huwelijk met Larry Klein, ook een professioneel muzikant.
Op haar 50 werd de reünie tussen moeder en dochter een feit. Meteen stopte Joni Mitchell met het schrijven van eigen muziek. Haar dochter en de verwijdering met haar dochter waren de aanleiding geweest waarom ze haar eigen muziek was beginnen schrijven, zei ze. Die aanleiding viel weg.
Op haar 55 begon ze te schrijven aan haar autobiografie. Ze onthulde de eerste zin : I was the only black man at the party.
Op haar 59 kreeg ze de Grammy Lifetime Achievement Award.
Ook op haar 59 verscheen Travelogue, een album met orchestrale herbewerkingen van een aantal van haar klassieke songs. Het is een wondermooie plaat.
Op haar 64 verscheen haar 19de en laatste studioalbum.
Op haar 67 deed ze de ophefmakende uitspraak dat Bob Dylan fake was en plagiaat pleegde, wat ze ook probeerde hard te maken. Alhoewel ik vind dat ze gelijk heeft, was het één van haar minder fraaie uitingen. Maar ernstig: Dylan raakt niet in haar buurt als uitvoerder, tekstauteur en componist.
Op haar 72 kreeg ze een beroerte – een breinaneurysme, waardoor ze haar spreek- en zingvaardigheden verloor. Ze vocht terug en leerde zichzelf opnieuw spreken en zingen. She looked at life from both sides, now.
Op haar 78 verscheen ze opnieuw regelmatig op concertpodia.
Op haar 79 zong ze tijdens het concert van Brandi Carlile zittend in een zetel op het podium van het Newport Folk Festival 2022 Both Sides, Now met een totaal andere stem dan de originele versie. Het is één van de meest ontroerende muziekclips te vinden op YouTube.
Op 7 november 2025 wordt Joni Mitchell 82. En draag ik haar voor voor de Nobelprijs voor Literatuur 2026. Als zelfs Bob Dylan hem kreeg, dan verdient Joni Mitchell hem heel zeker.
Joni Mitchell – Both Sides Now (Live at the Newport Folk Festival 2022) [Official Video] – YouTube
Amelia (original)
What Makes This Song Great? “Amelia” Joni Mitchell
Amelia (op Travelogue)
