Voetbal boven de volgende weken! Johan Dhaene zocht het voor zijn boekentip dan ook op het groene gras.
We kunnen er met z’n allen niet omheen: de komende weken zal de sport een voorname rol spelen op de diverse mediakanalen en een stevige start nemen met de openingsmatch van het WK Voetbal 2026 op 11 juni. Een tornooi waarvan de uitstraling grotendeels werd gekaapt door een president en een FIFA-voorzitter, maar waar het sportieve hopelijk de bovenhand krijgt. Het spreekt dus een beetje voor zich dat deze boekentip de hand reikt naar dat mondiale gebeuren, al keren we enkele decennia terug in de tijd en kan de lezer of voetballiefhebber genieten van verborgen verhalen die de geschiedenis op één of andere manier toch heeft gevormd.
‘VOETBALLEN VOOR VRIJHEID’ is eigenlijk een reeks van tien dunne (50 blz) en kleine (12,8 cm x 20,2 cm) boekjes die enkele legendarische nationale elftallen in de kijker plaatst in de periode tussen 1914 en 1970, en de klemtoon legt op het voetballandschap in tijden van conflicten en dictatuur. Uitgever/auteur RAF WILLEMS is dan ook de juiste man om dergelijke wetenswaardigheden in een sprankelend miniatuurtje te gieten en de boeiende feiten op een duidelijke en besliste manier neer te pennen. Zo selecteerde hij voor de reeks België (1914-1920), Urugay (1923-1930), Oostenrijk (1931-1937), Tsjechoslowakije (1932-1938), Italië (1931-1939), West-Duitsland (1951-1955), Hongarije (1950-1956), Engeland (1958-1966) en Brazilië (1957-1963)(1970). De jaartallen geven al aan dat WO I en de aanloop naar WO II toch een belangrijke rol innemen, maar er is veel meer dan dat.
De gebroeders Swartenbroeks, beiden aangesloten bij Daring Brussel, openen het verhaal van de Belgen waarbij we onmiddellijk worden geconfronteerd met de Groten Oorlog maar ook met het winnen van de Kentishbeker (1919) èn de gouden Olympische medaille van 1920. Een stevig verhaal waarin je meegevoerd wordt naar het pad dat leidde naar oproepingen, oorlogsvoering, verlies en wederopstanding met de Olympische Spelen in Antwerpen als eindpunt. Maar ook in het Zuid-Amerikaanse Urugay was het niet alleen maar rozengeur en maneschijn met een vrijheidsstrijd van de Tupamaros en de risico’s op een emotionele burgeroorlog. Maar er was Celeste: het beroemd geworden hemelsblauwe shirt èn er was José Leandro Andrade: niet alleen voorzitter van een zwarte carnavalsvereniging maar ook vernieuwer van het voetbal en eerste mondiale vedette van het voetbal. Urugay won trouwens in 1930 het WK-tornooi in eigen land met 4-2 tegen Argentinië.
Het verhaal van Oostenrijk is eigenlijk een drieste bedoening want het spel van het Wunderteam werd tussen 1931 en 1937 als ‘het mooiste van Europa’ betiteld met Matthias Sindelar als boegbeeld. Maar ook hij ontsnapte niet aan het Derde Rijk dat met één hap het Weense voetbal opslorpte. Het boekje waarin Tsjechoslowakije de hoofdrol krijgt toebedeeld, start met de uitroep ‘Pravda Zvitezi!’ of ‘De waarheid zal zegevieren’, een verwijzing naar Jan Hus die als de vader van het moderne Praag wordt beschouwd. Het eindigt met Raymond Braine: het tegendeel van de ernstige Praagse voetballer. Hij arriveerde er op 22-jarige leeftijd in de herfst van 1922 na vijf titels met Beerschot en meer dan dertig interlands met de Rode Duivels en hij toonde de Praagse methodiek opnieuw de weg naar het doel.
De invloed van de fascistische voetbaldictatuur vinden we dan weer terug bij Italië in de periode 1931-1939. Met een hoofdrol voor de toenmalige bondscoach Vittorio Pozzo die zijn selectie als een zeer persoonlijke sekte aanzag en als voetbalfluisteraar van Mussolini werd aanzien. Je maakt onverwijld kennis met voetbalterreur, agressiviteit en corruptie, fluitconcerten en Giuseppe Meazza als befaamde spits die opgevoerd werd als symbool van het regime.
West-Duitsland werd in 1954 wereldkampioen wat contrasteerde met de beelden van mei 1945. Het wonder van Bern zorgde voor een enorme belangstelling voor aanvoerder Fritz Walter en coach Sepp Herberger in zoverre dat heel wat jongeren zich met beide heren identificeerden. Eén jaar later speelde het team in het stadion van Dynamo Moskou de allereerste interland tegen Rusland als element binnen de vredesmissie.
Bij Hongarije worden de schijnwerpers gericht op het Gouden Team dat vooreerst vrijheid schonk aan het publiek en later als dood werd beschouwd. De dissidente schoonheid van Magical Magyars versus het stalinisme èn het persoonlijkheidsconflict tussen de grootheden Ferenc Puskas, mediaster van The Golden Squad en volmaakste voetballer, en Sandor Kocsis, het gouden hoofd, topschutter èn uitblinker van het WK 1954. De verhalen rond Engeland spitsen zich toe op de vernedering tegen Hongarije in 1953 en alzo ten onder gaat aan het voetbal van de nieuwe tijd. Ook Bobby Charlton, de West Ham Academy, de denkende doelman Gordon Banks en bondscoach Alf Ramsey vervolledigen het boek.
Uiteindelijk worden twee boekjes besteed aan Brazilië, het land bij uitstek als het gaat over sprankelend voetbal dat als een soort ‘veelkleurig futebol arte’ kan worden omschreven. Een eerste periode omvat de jaren 1957-1963 waarin namen als Waldyr Pereira (Didi), Garincha en president Kubitschek als vader van het moderne Brazilië aan bod komen. De tweede periode richt zich volledig op 1970, het jaar waarin Brazilië het WK in Mexico won door Italië met 4-1 te verslaan en uiteraard denken we hierbij aan verhalen waarin Pelé, Gerson, Calos Alberto, Rivellino, Jairzinho en Tostao een duit in het zakje doen. Er loopt trouwens een mooie docu op Netflix over die periode.
Deze verhalen zijn niet alleen een sportief overzicht van het voetbal van deze landen in de aangeboorde periodes, maar tonen zij ook met welke facetten de spelers en hun omkadering rekening moesten houden.
Of zoals de titel het duidelijk aangeeft: ‘hoe moesten zij zich gedragen en op welke manier dienden zij te voetballen voor vrijheid’. Het zijn en blijven herinneringen die levendig worden weergegeven en op geen enkele manier mogen verdwijnen of vergeten worden. En nu maar hopen op een denderend WK waarin vrijheid gewaarborgd blijft.
Voetballen in Vrijheid is een uitgave van Best in Books.
