HomeACTUEELMet de helm geboren: de merkwaardige geschiedenis van Oscar Glas, de Gentenaar...

Met de helm geboren: de merkwaardige geschiedenis van Oscar Glas, de Gentenaar die Amerika veroverde

In 1997 verscheen een van mijn eerste boeken, Met de helm geboren – Leven en werk van Oscar Glas. Het was de biografische vertelling van een vrijwel vergeten Gentse kunstenaar die het in Amerika bijzonder ver had geschopt. Bijna dertig jaar later verkoop ik er nog ieder jaar exemplaren van. Een mooie aanleiding om terug te blikken op een van de merkwaardigste mensen die ik tijdens mijn journalistieke loopbaan heb ontmoet.

Een toevallige ontmoeting

Sommige mensen ontmoet je toevallig en vergeet je nooit meer. Oscar Glas was zo iemand. Ik was nog een jonge journalist toen ik hem op een dag op straat in Gent tegen het lijf liep. Een opvallende verschijning, een man van dik in de negentig die nog altijd bijzonder levenslustig was en over een onuitputtelijke voorraad verhalen beschikte. Al tijdens onze eerste gesprekken begreep ik dat deze man een leven achter de rug had waar je verschillende boeken over kon schrijven.

Het bleef niet bij die ene ontmoeting. Ik begon hem geregeld op te zoeken in zijn appartement, waar hij me urenlang vertelde over zijn avonturen. Over zijn Gentse jeugd, zijn vertrek naar Amerika, de opkomst van Hollywood, zijn ontmoetingen met filmsterren en de enorme fortuinen die hij naar eigen zeggen had verdiend. En over de maffia, want ook daarmee zou hij in aanraking zijn gekomen.

Oscar Glas kon vertellen. Hij had gevoel voor drama, wist precies wanneer hij een stilte moest laten vallen en was niet vies van een stevige overdrijving. Als journalist luisterde ik gefascineerd, maar tegelijk groeide mijn nieuwsgierigheid. Wat was er allemaal waar van die ongelooflijke verhalen?

Van de Gentse Muide naar New York

Oscar Glas werd op 21 maart 1899 geboren als natuurlijke zoon van een Gentse baron. Zijn moeder was een jong kamermeisje en zijn komst was niet bepaald welkom. Hij groeide uiteindelijk op bij een pleegmoeder, die iedereen op de Gentse Muide kende als moeder Manse. Zij zag al vroeg dat de jongen over een uitzonderlijk tekentalent beschikte.

Zijn jeugd speelde zich af in een Gent dat intussen grotendeels verdwenen is. Een wereld van dokwerkers, kleine herbergen, kunstenaars, armoede en volksfiguren. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd hij door de Duitsers als dwangarbeider naar Noord-Frankrijk weggevoerd. Ook daar zou zijn tekentalent hem volgens zijn herinneringen meer dan eens uit benarde situaties redden.

Oscar Glas in zijn jonge jaren.

Na de oorlog volgde hij zijn artistieke roeping, maar Gent werd hem al snel te klein. In de jaren twintig trok hij naar de Verenigde Staten, het land waar volgens de verhalen iedereen met voldoende talent en ondernemingszin rijk kon worden.

Oscar was vastbesloten het te maken. En dat lukte hem ook, te midden van de miserie van The Great Depression.

Een Gentenaar tussen de sterren

In de New Yorkse Bronx richtte hij zijn eigen bedrijf op, Belgian Art Studios, gespecialiseerd in de decoratie en inrichting van bioscopen en theaters. Hij ontwierp monumentale interieurs, muurschilderingen en decors in een tijd waarin bioscoopbezoek nog een bijzondere belevenis was. Zijn opdrachten brachten hem door de Verenigde Staten en Canada, en zijn onderneming groeide uit tot een bedrijf met volgens zijn eigen relaas op het hoogtepunt ongeveer honderd medewerkers.

Een van zijn mooiste herinneringen was zijn betrokkenheid bij de filmklassieker Samson and Delilah uit 1949, met Victor Mature en Hedy Lamarr in de hoofdrollen. Hij vertelde dat zijn studio had meegewerkt aan de indrukwekkende decors van deze Hollywoodproductie.

Maar er waren ook de ontmoetingen met beroemdheden. Oscar vertelde honderduit over Frank Sinatra, Walt Disney, Marlon Brando, Errol Flynn, James Cagney en andere grote namen uit de Amerikaanse amusementswereld. Hij leek iedereen te kennen en had over vrijwel iedereen een anekdote klaar.

Ook de schaduwzijde van de Amerikaanse droom kwam aan bod. Hij beweerde contacten te hebben gehad met figuren uit de New Yorkse onderwereld, waar de grens tussen legale zaken en georganiseerde misdaad soms bijzonder dun was. Het leverde verhalen op die zo uit een gangsterfilm leken te komen.

Waarheid of fantasie?

En precies daar zat voor mij als schrijver de moeilijkheid. Heel wat zaken die Oscar vertelde, kon ik controleren. Van andere vond ik aanwijzingen dat zijn herinneringen op werkelijke gebeurtenissen berustten. Maar er waren ook verhalen die ik onmogelijk kon verifiëren en waarvan ik me soms oprecht afvroeg of hij ze niet zelf had verzonnen.

Dat maakte hem overigens niet minder boeiend. Integendeel. Oscar was een geboren verteller die zijn eigen leven wellicht nog wat kleurrijker maakte dan het al geweest was. Soms leek hij zelf niet meer precies te weten waar de werkelijkheid ophield en zijn verbeelding begon.

Ik koos daarom bewust niet voor een klassieke, strikt documentaire biografie, maar voor een biografische vertelling. Een boek waarin Oscar zijn leven grotendeels zelf vertelt en waarin ik zijn herinneringen literair heb verwerkt, zonder de pretentie dat ieder detail historisch bewezen is. Die keuze gaf me als auteur de vrijheid om zijn ongelooflijke levensverhaal tot zijn recht te laten komen. De lezer mocht zelf oordelen waar de waarheid eindigde en de fantasie begon.

Terug naar Vlaanderen

Na tientallen jaren in Amerika keerde Oscar met zijn vrouw Irène terug naar Vlaanderen. Hij vestigde zich onder meer in Sint-Martens-Latem, het kunstenaarsdorp waar hij zich opnieuw volop aan zijn grote liefde, de schilderkunst, kon wijden. Later woonde hij in Gent, waar ik hem dus leerde kennen.

Zijn Amerikaanse jaren bleven hem bezighouden, maar even levendig waren zijn herinneringen aan het Gent van zijn jeugd. Opmerkelijk vond ik hoe iemand die naar eigen zeggen met de grootste sterren had omgegaan, nog altijd met zoveel warmte kon vertellen over de eenvoudige mensen van de Muide.

In 1995 keerde hij ook terug naar het Franse dorp Lemé, waar hij tijdens de Eerste Wereldoorlog als dwangarbeider had verbleven. Daar waren oude muurschilderingen teruggevonden die met zijn verblijf in verband werden gebracht. Voor Oscar werd het een bijzonder emotionele reis naar een verleden dat hij nooit had kunnen vergeten.

Hij overleed op 10 april 1996, kort na zijn 97ste verjaardag. Oscar had er nochtans vast op gerekend minstens honderd jaar te worden. Hij droomde er zelfs van om de jaarwisseling naar 2000 boven zijn geliefde New York te beleven, in een vliegtuig met een glas champagne in de hand. Die wens bleef onvervuld.

Met Oscar Glas op de radio

Aan Met de helm geboren bewaar ik trouwens nog heel wat andere mooie herinneringen. Het boek bracht me op plaatsen waar ik anders wellicht nooit terechtgekomen zou zijn en leverde enkele radio-optredens op die me bijna dertig jaar later nog altijd helder voor de geest staan. Oscar Glas mocht dan overleden zijn, zijn verhalen bleven ook na zijn dood voor de nodige beroering zorgen.

Zo herinner ik me een nachtelijke uitzending van Studio Brussel in Leuven, waar ik voor een massa volk over het boek mocht vertellen. Een bijzondere ervaring, want het publiek liet zich helemaal meeslepen door de avonturen van deze merkwaardige Gentenaar. De belangstelling en het enthousiasme waren aanstekelijk. Het was een van die momenten waarop je als auteur beseft dat een verhaal ook buiten de bladzijden van een boek een eigen leven kan gaan leiden.

Een andere herinnering brengt me bij Sven Speybrouck en Koen Fillet, die me uitnodigden om in hun Radio 1-programma Interne Keuken over Oscar Glas te komen vertellen. De uitzending vond plaats bij Sven thuis, in een bijzonder ontspannen sfeer. Althans, voor de andere aanwezigen. Zelf had ik op dat ogenblik af te rekenen met een hardnekkige griep en een bijzonder pijnlijke keel. Mijn stem klonk alsof ik de avond voordien een flinke portie schuurpapier had doorgeslikt. Niet meteen de ideale omstandigheden voor een uitgebreid radiogesprek.

Maar zodra we over Oscar begonnen, vergat ik mijn ellende. De ene anekdote volgde op de andere en voor ik het wist, waren we alweer een hele tijd verder. Achteraf kreeg ik verrassend veel reacties. Blijkbaar had mijn door de griep geteisterde schuurpapierstem op de radio een onverwacht effect gehad. Verschillende luisteraars vonden ze zelfs bijzonder zwoel klinken. Je zou voor minder ziek worden.

Ook dat was dus een onvoorzien gevolg van mijn kennismaking met Oscar Glas. Een man die zelf nooit om een sterk verhaal verlegen zat, had me postuum niet alleen aan een boek en enkele onvergetelijke radio-ervaringen geholpen, maar zelfs aan een kortstondige reputatie als bezitter van een verleidelijke radiostem.

Met een Cadillac kon je alles maken

Hoe langer ik over Oscar Glas nadenk, hoe meer anekdotes uit de verste hoeken van mijn geheugen komen bovendrijven. Want Oscar was niet alleen een begenadigd kunstenaar en een geboren verteller, hij was ook een eerste klas zonderling die zich van conventies bijzonder weinig aantrok. Zijn geliefde Cadillac speelde daarbij meer dan eens een hoofdrol.

Zo vertelde hij me hoe hij na de Tweede Wereldoorlog plots op de IJzerbedevaart opdook. Als overtuigd flamingant wilde hij zijn steentje bijdragen aan de heropbouw van de IJzertoren, die in 1946 door onbekenden was opgeblazen. Bij de Belgische gemeenschap in Amerika had hij daarvoor geld ingezameld, dat hij persoonlijk kwam overhandigen. Alleen deed Oscar niets graag onopvallend. Hij reed met zijn imposante Cadillac tot vlak voor het podium, met twee enorme luidsprekers op de wagen gemonteerd. En wat schalde daaruit? Geen Vlaamse strijdliederen, maar swingende zwarte blues- en jazzmuziek. Op een bijeenkomst waar de Vlaamse ontvoogdingsstrijd centraal stond, was dat niet meteen wat het publiek verwachtte. Oscar trok zich van de verbaasde blikken niets aan, hield ook nog een vlammende redevoering en genoot met volle teugen van de opschudding die hij had veroorzaakt.

Diezelfde Cadillac dook jaren later ook geregeld op in zijn oude vertrouwde Gentse Muide. Oscar was intussen de tachtig voorbij, maar reed nog altijd rond met het zelfvertrouwen van een Amerikaanse filmster. Op een dag kreeg hij plots zin in een pintje en parkeerde hij zijn slee doodleuk op de tramsporen, recht voor een café. Binnen begon hij zijn oude buurtgenoten royaal te trakteren, tot buiten het ongeduldige gerinkel van een tram weerklonk. De bestuurder kon geen kant op, want Oscars Cadillac versperde de doorgang. Een normaal mens zou zich haasten om zijn wagen te verplaatsen. Niet Oscar. Die stapte naar buiten, bekeek de situatie en nodigde vervolgens de trambestuurder én alle passagiers uit om binnen iets te komen drinken. Het werd, als ik zijn verhaal mocht geloven, een bijzonder gezellige onderbreking van de dienstregeling.

Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog was Oscar nog eens vanuit Amerika naar Vlaanderen teruggekeerd. Niet met lege handen, uiteraard. Hij had onder meer kauwgom en Coca-Cola meegebracht, toen nog exotische Amerikaanse lekkernijen waarmee hij vooral bij de plaatselijke meisjes indruk hoopte te maken. De charmeur in hem was nooit ver weg. Hij vertelde het me met zijn bekende ondeugende glimlach, alsof hij de bewonderende blikken van de jongedames opnieuw voor zich zag.

Aan het werk in zijn atelier.

En dan was er nog die keer dat hij op hoge leeftijd door de politie van de autosnelweg werd gehaald. Zijn rijstijl was blijkbaar nogal Amerikaans gebleven, want met zijn monumentale Cadillac had hij zowat twee rijstroken nodig. De agenten vonden het welletjes en maanden hem aan de kant te gaan. Maar ook daar wist Oscar naar eigen zeggen een vervelende verkeerscontrole om te buigen tot een gezellig samenzijn waarbij de drank rijkelijk vloeide. Hoe dat precies in zijn werk was gegaan, vertelde hij er nooit helemaal bij.

Of al die verhalen tot in de kleinste bijzonderheden klopten? Ik durf er mijn hand niet voor in het vuur te steken. Maar wanneer Oscar ze vertelde, zag je het allemaal zo voor je: de verbouwereerde bedevaarders, de gestrande tram, de verbaasde agenten en daartussen die kleine, onverstoorbare Gentenaar met zijn grote Amerikaanse slee en zijn nog grotere mond.

Oscar Glas had een leven lang gewerkt aan zijn eigen legende. En zelfs als hij de werkelijkheid af en toe een stevig duwtje gaf, moet ik toegeven dat ik hem daar als jonge journalist niet altijd even streng op afrekende. Sommige verhalen zijn nu eenmaal te mooi om niet te vertellen.

Een boek dat blijft leven

Een jaar na zijn overlijden, in 1997, verscheen Met de helm geboren – Leven en werk van Oscar Glas. De titel verwijst naar een uitdrukking van zijn pleegmoeder. Volgens haar was Oscar met de helm geboren: een gelukskind aan wie uiteindelijk niets ernstigs kon overkomen. Zelf was hij daar ook heilig van overtuigd.

Voor mij was het boek een bijzonder project. Ik had niet alleen een merkwaardige figuur leren kennen, maar was ook ondergedompeld in een wereld die al grotendeels verdwenen was. Het Gent van rond 1900, de bloeitijd van de Amerikaanse bioscooppaleizen, het Hollywood van de grote studio’s en de naoorlogse terugkeer van een man die alles had meegemaakt en toch nooit helemaal zijn wortels had losgelaten.

Nu, bijna dertig jaar later, stel ik tot mijn plezier vast dat er nog altijd belangstelling bestaat voor zijn levensverhaal. Jaar na jaar worden er nog exemplaren verkocht. Geen grote aantallen, maar genoeg om te beseffen dat sommige verhalen de tand des tijds doorstaan.

Wanneer ik het boek vandaag opnieuw ter hand neem, denk ik vooral terug aan die vele uren in Oscars appartement. Aan zijn onvermoeibare vertelkunst, zijn ondeugende humor en zijn soms ongelooflijke herinneringen. En aan mijn eigen fascinatie als jonge journalist die het geluk had deze bijzondere man te ontmoeten.

Of alles wat hij vertelde waar was? Ik betwijfel het nog altijd. Maar dat is misschien net wat Oscar Glas zo onvergetelijk maakte. Hij had niet alleen een uitzonderlijk leven geleid, hij had er ook zijn eigen legende van gemaakt. En ik mocht die op papier zetten.

Met de helm geboren – Leven en werk van Oscar Glas Een biografische vertelling

Stefaan Van Laere – Uitgeverij De Schaar

Het boek is HIER verkrijgbaar.

NIEUW! KOERSKLAP

- ONZE EXCLUSIEVE REEKS -spot_img

Abonneer je op ons Gratis Magazine en ontvang elke woensdag de beste info, tips en leuke acties in jouw mailbox

Leestips

70 jaar MMT/Arsenaal, 70 jaar theaterpassie in Mechelen

Een feestweekend vol herinnering, ontmoeting en toekomst Het beloven bonte feestavonden te zijn met een reis door 70 jaar theater, getuigenissen en ontmoetingen, maar vooral...

Misdaadromans

spot_img
Rechtvaardige-Rechters retabel

11 april 1934 – De Rechtvaardige Rechters, het mysterie ontrafeld

In 1934 pleegde men een van de grootste kunstdiefstallen in de Belgische geschiedenis: de diefstal van "De Rechtvaardige Rechters", een paneel van het wereldberoemde...