Zodra de bladeren beginnen te vallen, verschijnen ze ook weer: de goedbedoelde adviezen voor senioren. Trek op tijd een warme jas aan, eet gezond, beweeg voldoende, was uw handen en vergeet vooral uw weerstand niet. De herfst is nog maar net begonnen of de oudere medemens krijgt al een compleet draaiboek overhandigd om zonder kleerscheuren de winter te halen.
Ik lees zulke tips met belangstelling, al is dat misschien niet helemaal de belangstelling waarop de auteurs hebben gehoopt. Er staan ongetwijfeld nuttige dingen tussen, en niemand zal ontkennen dat een warme jas op een koude dag aangenamer is dan een T-shirt met de moed der wanhoop. Toch voel ik mij bij veel van die stukjes niet aangesproken. Ik ben nog altijd in staat om zelf te merken wanneer het koud is, en voor zover ik weet hoeft mijn lichaam geen persbericht te ontvangen om te begrijpen dat bewegen gezond kan zijn.
De toon is vaak vriendelijk, maar ook een tikje plechtig. Alsof iedere oudere bij het vallen van het eerste blad meteen vergeet hoe een sjaal werkt, de weg naar de groenteafdeling kwijtraakt en bij het woord ‘weerstand’ denkt aan een politieke partij. „Senioren moeten extra goed voor zichzelf zorgen”, klinkt het dan, waarna een reeks adviezen volgt die ook voor mensen onder de pensioengerechtigde leeftijd niet bepaald geheim zijn. Drink voldoende water, slaap genoeg en eet gevarieerd: het zijn inzichten die vermoedelijk al bestonden toen de eerste senior nog jong was.
Misschien komt dat doordat we intussen met zoveel verschillende namen worden aangeduid dat het niet altijd duidelijk is wie precies welke tip krijgt. Ben je vijftigplusser, dan zit je officieel aan de andere kant van een grens die ooit door iemand is getrokken zonder eerst te vragen of je daar zin in had. Vóór je verjaardag ben je gewoon iemand die leeft; de dag erna blijk je plots deel uit te maken van een doelgroep. Je krijgt er geen nieuwe knie bij, geen extra vrije dag en zelfs geen korting op de energiefactuur, maar wel een digitaal etiket.
De vijftigplusser klinkt nog betrekkelijk sportief, alsof je na vijftig gewoon verdergaat met een kleine administratieve toevoeging. Je mag nog alles doen wat je gisteren deed, alleen verschijnt er voortaan misschien een artikel dat je eraan herinnert dat je het best voorzichtig opstaat. De zestigplusser is alweer een stapje verder: een mens die vermoedelijk al weet waar zijn sleutels liggen, maar toch wordt gewaarschuwd om ze niet te vergeten.
Dan hebben we de senior. Dat woord klinkt een stuk deftiger, alsof je na een lange carrière promotie maakt tot een functie waarvan de taken bestaan uit wandelen, vitaminen slikken en op tijd naar de huisarts gaan. Senior is ook handig omdat het niets zegt over iemands plannen, interesses of conditie. Een actieve zestiger en een hulpbehoevende negentiger kunnen allebei onder dezelfde noemer worden geschoven, waarna de redactie voor beiden een artikel schrijft met als titel: ‘Zo blijft u fit deze herfst’.
Ouderen is nog zo’n verzamelwoord. Het klinkt soms alsof er een hele groep mensen aan de overkant van de straat staat te wachten op de bus, zonder dat iemand precies weet waar ze naartoe willen. Toch zijn ouderen niet één grote familie die op hetzelfde uur gaat wandelen, dezelfde soep eet en dezelfde voorkeur heeft voor een stevige pantoffel. De ene oudere staat vroeg op om te gaan werken, de andere geniet van een rustige ochtend, en weer iemand anders heeft om acht uur al drie afspraken achter de rug. Leeftijd is tenslotte geen groepsabonnement op eenzelfde dagindeling.
Bejaarden klinkt dan weer alsof we rechtstreeks uit een oud familiealbum zijn gevallen, met vergeelde foto’s, stijve kragen en een klok die altijd iets trager loopt. Er zijn mensen die dat woord helemaal niet erg vinden, maar het krijgt al snel een sfeer van ‘de oudjes’ die voorzichtig naar de overkant worden begeleid. Terwijl iemand die bejaard wordt genoemd misschien sneller op zijn bestemming is dan degene die hem dat woord toekent. Dat is dan weer een mooie gelegenheid om in stilte een tandje bij te steken.
En wat te denken van de boomers, een term die tegelijk een generatie aanduidt en soms klinkt als een verwijt dat je per ongeluk een cassettebandje hebt laten slingeren. De babyboomers zijn geboren in de periode waarin er na de oorlog opvallend veel baby’s kwamen, wat achteraf gezien een bijzonder efficiënte manier bleek om een hele generatie een naam te bezorgen. De term is inmiddels zo bekend dat je haast zou denken dat iedereen uit die generatie in een kinderwagen is geboren met een bordje ‘boomer’ eraan. In werkelijkheid waren het gewoon baby’s, met ouders die waarschijnlijk andere dingen aan hun hoofd hadden dan toekomstige discussies op sociale media.
Bij Boomager hebben we er nog een speelse variant bij. Een boomager kan je lezen als een babyboomer die nog lang niet van plan is om geruisloos in een gemakkelijke stoel te verdwijnen. Het woord heeft iets van een lichte knipoog: ja, we hebben al wat jaren op de teller, maar dat betekent niet dat we alleen nog maar willen praten over vroeger, het weer en de prijs van de koffie. Al kunnen we over die drie onderwerpen natuurlijk best een boeiend gesprek voeren, zeker als de koffie goed is en iemand anders de rekening betaalt.
Daar bestaan trouwens nog veel meer etiketten voor. De oudere jongere suggereert dat je weliswaar ouder bent, maar dat men daar toch nog graag een geruststellende uitzondering van maakt. Alsof je een pluim krijgt omdat je nog zelfstandig je schoenen kunt strikken. De jongere oudere klinkt dan weer alsof er in de wereld van de leeftijdsbenamingen een aparte juniorafdeling bestaat. Je bent niet zomaar ouder, je bent nog maar net begonnen aan het ouder worden. Proficiat, u bent door naar de volgende ronde.
Dan heb je de derde leeftijd, een uitdrukking die iets weg heeft van een toneelstuk met meerdere bedrijven. De eerste leeftijd is voor de jeugd, de tweede voor werk en verplichtingen, en daarna volgt blijkbaar een nieuwe akte waarin je eindelijk zelf mag kiezen wat je doet. Dat klinkt eigenlijk niet slecht, al vraag je je af of er ook een pauze is en of de koffie dan inbegrepen zit. De vierde leeftijd klinkt alweer een stuk minder uitnodigend; daar lijkt iemand een extra hoofdstuk aan het boek te hebben toegevoegd zonder te vragen of de lezer het nog wilde.
Sommigen spreken over de grijze golf, alsof we met z’n allen als een weersverschijnsel door het land trekken. Dat geeft toch een zekere grandeur: vandaag een lichte bries aan de kust, morgen een stevige grijze golf in het cultuurcentrum. Alleen hebben we niet allemaal grijs haar, en sommigen hebben er zelfs helemaal geen meer om grijs te laten worden. Misschien kunnen we voortaan spreken van de wisselende haarkleurbeweging, maar dat klinkt dan weer als een actiecomité dat vergadert over haarverf.
Ook ‘actieve ouderen’ is een geliefde categorie, en op zich is daar niets mis mee. Toch klinkt het soms alsof actief zijn een bijzonder prestatiebewijs verdient zodra je een bepaalde leeftijd hebt bereikt. Een oudere die fietst, werkt, sport of zich met iets nieuws bezighoudt, wordt al snel omschreven als opmerkelijk energiek. Een veertiger die hetzelfde doet, krijgt meestal geen artikel met de kop: ‘Veertiger ontdekt dat hij nog kan stappen’. Misschien moeten we de oudere gewoon laten doen wat die doet, zonder er telkens een klein wonder van te maken.
Dat brengt ons terug bij de herfsttips, want die worden vaak aan al die categorieën tegelijk gericht. De vijftigplusser moet zijn weerstand versterken, de senior moet voldoende bewegen, de oudere moet zich warm aankleden en de boomer moet waarschijnlijk leren hoe een app werkt. De bejaarde moet oppassen voor gladde bladeren, terwijl de boomager misschien wordt aangeraden om zijn vitamine D op peil te houden. Als je al die adviezen naast elkaar legt, heb je tegen november een volledig draaiboek, een boodschappenlijst en een supplementenrek waar een kleine apotheek jaloers op wordt.
Ik lees zulke tips met een glimlach, maar ik wil de nuttige raad niet wegwuiven. Een warme woning, beweging, gezonde voeding en voldoende contact met anderen kunnen voor veel mensen echt belangrijk zijn, en voor wie het moeilijk heeft, zijn concrete adviezen soms bijzonder welkom. Alleen zou het fijn zijn als men wat vaker vertrekt van de gedachte dat mensen zelf ook ervaring hebben opgedaan met hun lichaam en hun leven. Je kan iemand gerust herinneren aan een jas, maar je hoeft niet meteen te doen alsof die persoon sinds zijn verjaardag vergeten is waar de mouwen zitten.
En dan is er nog de commerciële herfst, die minstens even vroeg begint als de commerciële kerst. Na de tip over gezond eten volgt soms een subtiele verwijzing naar een supplement, een middeltje of een campagne die toevallig precies dat product onder de aandacht brengt dat de lezer nodig zou hebben. Misschien is het toeval, misschien heeft iemand zorgvuldig een link gelegd tussen een gezonde winter en een winkelmandje. De senior moet tenslotte niet alleen gezond blijven, maar liefst ook met de juiste producten, de juiste vitamines en een abonnement op een nieuwsbrief.
De commercie weet bovendien dat ouderen een interessante doelgroep zijn, en dat is begrijpelijk: mensen hebben uiteenlopende behoeften en willen soms graag investeren in hun gezondheid of comfort. Maar soms lijkt het alsof er voor elke herfstkwaal een potje klaarstaat, voor elk ongemak een spray en voor iedere twijfel een brochure met een opvallend vriendelijke glimlach. Wie de bijsluiters leest, kan tegen de tijd dat hij klaar is beter binnenblijven, want zelfs het advies om voldoende te bewegen lijkt risico’s met zich mee te brengen.
Zelf blijf ik intussen mijn eigen plan trekken: bewegen wanneer het kan, opletten wanneer dat nodig is en een jas aantrekken als de wind zich van zijn minder sympathieke kant laat zien. Dat lijkt me een redelijke verhouding met de herfst, zonder dat er eerst een expert aan te pas hoeft te komen die uitlegt hoe ik mijn rits moet sluiten. En als ik eens vergeet mijn sjaal mee te nemen, dan zal ik dat waarschijnlijk zelf merken, al is een goedbedoelende voorbijganger met een warme tip natuurlijk altijd welkom.
Laat de blaadjes dus maar vallen en de adviezen maar verschijnen. Er zit vast iets bruikbaars tussen, en anders leveren ze tenminste een glimlach op. Misschien is dat wel het mooiste herfstadvies voor alle vijftigplussers, zestigplussers, senioren, ouderen, bejaarden, babyboomers, boomers, boomagers, oudere jongeren, jongere ouderen en actieve mensen met grijze haren of zonder: trek aan wat warm zit, blijf nieuwsgierig en laat je vooral niet wijsmaken dat je eerst een etiket nodig hebt om van het leven te genieten.
