Naast het aantal kookboeken dat wekelijks wordt uitgegeven, is er ook een enorm aanbod aan kunstboeken. Dat heeft uiteraard te maken met enerzijds het respect voor datgene wat kunstenaars op diverse vlakken presteren en achterlaten voor de bestaande en komende generaties, en anderzijds het stimuleren van de mens om te genieten van het mooie dat door de medemens wordt gecreëerd.
Grotendeels met de blik op bepaalde periodes en stromingen, op al dan niet bekende namen of op locaties waar de kunst in al haar glorie te bewonderen is. Maar de voorbije dagen verdiepte ik mij in een uitgave die mij zou vertellen op welke manier meesterwerken ontstaan. Een mooie uitdaging om mijn kennis over kunst aan te scherpen met het boek ‘Het geheim van de kunstenaar’, dat werd samengesteld en geschreven door de Amerikaanse auteur en kunsthistoricus Debra N. Mancoff. Zij heeft al ettelijke boeken op haar naam staan die betrekking hebben op de Europese en Amerikaanse kunst, waaronder ‘Meesterwerken ontrafeld’, ‘Monet’s Garden in Art’ en ‘Making a Masterpiece’.
Het resultaat is een combinatie van uiterst interessante informatie en prachtig beeldmateriaal dat een ode brengt aan de diverse manieren waarop kunstwerken als meesterwerken beschouwd worden.
Het werd de neerslag van het onderzoek dat de auteur deed naar de materialen en methoden die kunstenaars van over de hele wereld door de eeuwen heen hebben gebruikt en nog steeds gebruiken. Het zijn dan ook de twee hoofdstukken die de hoofdbrok van het boek uitmaken, waarbij niet alleen een uitvoerige uitleg wordt verschaft over het geselecteerde materiaal of de toegepaste methode, maar tevens met duidelijke voorbeelden de toepassing ervan in de kijker wordt geplaatst.
De materialen die uiteindelijk het boek hebben gehaald zijn goud, mozaïek, encaustiek, inkt, houtskool, krijt, potlood, dekkende waterverf, tempera, fresco, olieverf, transparante waterverf en pastelkrijt. Bij elk materiaal word je als lezer ondergedompeld in kunstwerken die het gebruik van de stoffen of benodigdheden zichtbaar maken en op een zeer gedetailleerde wijze weergeven.
Denk bij goud bijvoorbeeld aan het ‘Wilton-tweeluik’ of aan ‘Marchesa Maria Serra Pallavicino’ van Peter Paul Rubens. De encaustiek, of het wasschilderen, toont de prachtige muurschildering ‘Schepping’ van Diego Rivera uit 1922, terwijl tempera verrast met ‘De wachtkamer’, een ei-tempera op hout van George Tooker uit 1959. Belangrijke voorbeelden bij olieverf zijn ‘Bacchus en Ariadne’ van Titiaan en ‘Het meisje met de parel’, dat door Johannes Vermeer met olieverf op doek werd getoverd.
Daarna wordt de sprong gemaakt naar de diverse methoden die gebruikt werden en nog steeds worden gehanteerd: reliëf, verlorenwasmethode, perspectief, verkorting, clair-obscur, monochromie, penseelvoering, impasto, en plein air, drippings, houtsnededruk, gravure, etsen, kleurenhoutsnededruk, lithografie, zeefdruk, collage, graffiti en immersieve ruimtes.
Begrippen genoeg die door de auteur op een zeer vlotte manier worden besproken en gekoppeld aan beeldmateriaal dat ze zichtbaar maakt. Prachtige voorbeelden zijn ‘Interieur met vrouw aan het virginaal’ van Emanuel de Witte voor perspectief, ‘De roeping van Mattheüs’ van Caravaggio voor clair-obscur, ofwel het sterke contrast tussen licht en donker, ‘Zelfportret’ van Rembrandt van Rijn voor impasto, waarbij de verf in zeer dikke strepen of klodders op het kunstwerk wordt aangebracht, en ‘Japanse divan’ van Henri de Toulouse-Lautrec voor lithografie.
Op welke manier de kunstenaars het materiaal hebben gebruikt of welke methode garant stond voor een succesvol eindresultaat, staat te lezen in dit boek waarvan de cover zelfs de actualiteit benadert.
Het is immers een beeld van de op 14 augustus 2026 overleden Japanse kunstenares Yayoi Kusama, aan wie een groots opgezette overzichtsexpo wordt gewijd die momenteel loopt tot en met 17 januari 2027 in het Stedelijk Museum Amsterdam.
Meer informatie:
https://www.stedelijk.nl/nl/tentoonstellingen/yayoi-kusama
De 224 pagina’s hebben mij alvast meegevoerd naar een wereld waarin creativiteit en inspiratie op basis van middelen en methoden hun uitvoering krijgen. Grotendeels met begrippen en termen die mij weinig of niets zegden, maar die door de doortastendheid en vlotte schrijfstijl van de auteur hun weg naar mijn brein vonden.
Neem daarbij dat je niet alleen leest, maar ook kijkt en geniet van de zeer talrijke afbeeldingen die een bijzondere historische waarde hebben en meewerken aan het beter begrijpen van de materie. Op zich al een meesterwerk!
‘Het geheim van de kunstenaar’ van Debra N. Mancoff is een uitgave van WBOOKS en wordt in België vertegenwoordigd door Mythras Books.
ISBN 9789462585966
Prijs: € 19,95 in plaats van € 39,95 op de website van WBOOKS.
