Op zoek naar interessant leesvoer? Johan Dhaene neemt ons mee doorheen boekenland op weg naar Fort Breendonk en Santiago de Compostela.
Fort Breendonk
Er bestaan tal van boeken die eigenlijk geen houdbaarheidsdatum behoeven en doorheen het jaar blijvend actueel blijven. Neem nu het boek dat ik de voorbije weken in handen had en al enkele maanden in de winkelrekken ligt. Zoals je kan merken deed ik er een hele tijd over om het te bekijken, te lezen, in mij op te nemen en op de locatie, dat het onderwerp uitmaakt van het boek, voor de derde keer de nodige indrukken op te doen.
Ik heb het vandaag namelijk over ‘FORT BREENDONK’, het betonnen pantserfort dat dateert uit het begin van de 20ste eeuw en vooral bekend staat als het best bewaarde nazikamp in Europa. En gezien de oorlog als thema nog niets aan activiteit op deze wereldbol heeft ingeboet, is dit boek zondermeer ook een diepgaande benadering van alles wat maar met mensen en mensenrechten te maken heeft.
Het is auteur ANNEMIE REYNTJENS die, samen met sitemanager Jef Vrelust en researcher Nico Theunissen van het War Heritage Institute, zorgde voor de samenstelling van deze zeer interessante uitgave die eigenlijk iedereen zou moeten lezen of zien. Want naast een resem aan uitgebreide teksten en verhalen van overlevenden, werd heel wat aandacht geschonken aan het beeldmateriaal dat zorgvuldig werd geselecteerd en een indrukwekkende impressie geeft van datgene wat mensen daar hebben meegemaakt. Om het ècht aan te voelen is het aangewezen om zelf eens de stap te zetten naar het fort, maar het is ontegensprekelijk zo dat vele foto’s overweldigend overkomen en hiermee tegemoet komen aan het beeld van de gruwel die oorlog met zich meebrengt. Zo’n 350 pagina’s ontvoeren als het ware de lezer naar de realiteit van leven, lijden en dood in het kamp en laten een indruk na die moet zorgen voor reflectie en hiermee een oproep doet naar gerechtigheid.
Acht grote hoofdstukken overkoepelen het geheel waarbij wordt stilgestaan bij het Fort Breendonk als toegangspoort tot de gruwelen van WO II, de daders, de slachtoffers, de vrouwelijke gevangenen, de nazi’s en de kunst om de massa te beïnvloeden, getuigenissen van ex-gevangenen als bronnen van historische en morele waarde, het lijden in groepsverband en tenslotte het Fort Breendonk na WO II. Dit laatste hoofdstuk gekruid met aandacht voor Breendonk II als vergeten verhaal, het proces Mechelen (1946), het Nationaal Gedenkteken en het memoriaal voor mensenrechten.
Als lezer maak je doorheen het boek kennis met o.a. Richard De Bodt als meest gewelddadige SS-er in het Fort, Arthur Prauss die gevangenen zag als ‘opgewarmde lijken’ en Fernand Wyss die als ‘beestenmensch’ werd aanzien. Maar ook met slachtoffers als Louis Boeckmans die als verzetsstrijder de moed erin hield en een belangrijke getuige is van de Holocaust, Paul Lévy die de vader wordt genoemd van de Europese vlag met twaalf gouden sterren, Isidore Heyndels als held van twee Wereldoorlogen en Marguerite Paquet, symbool van onbreekbare moed in de schaduw van Breendonk en Ravensbrück.
Het Fort van Breendonk was één van de laatste forten die tijdens WO I standhield rond Antwerpen, de functie uitoefende van militair kwartier tussen de twee wereldoorlogen en tevens enkele dagen de verblijfplaats was van Koning Leopold III bij het uitbreken van WO II. En het is vooral vanaf dan dat het boek beschrijft hoe het Fort Breendonk aan die verschrikkelijke reputatie is gekomen. Wetende dat het merendeel van de slachtoffers stierf na deportatie vanuit Breendonk naar concentratiekampen in het buitenland, na een al dan niet lange periode van steevaste onderdrukking en ontmenselijking. En zoals de auteur aanhaalt: “Het is waarlijk geen goed idee om het Fort van Breendonk NIET te bezoeken. U alleen heeft als mens de verplichting om deze bijzondere ervaring te ondergaan”. Dit boek zal jou onvermijdelijk al een aanzet geven om, net als ikzelf al een paar keer deed, zich onder te dompelen in een gruwel die ons hopelijk nooit meer bereikt.
Fort Breendonk is een uitgave van Borgerhoff & Lamberigts. Lees HIER meer over het boek en hoe het te bestellen.
Santiago de Compostela
Het is opvallend hoeveel mensen tijdens hun leven ooit eens de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela zouden willen fietsen, wandelen of op een andere manier deze aparte beleving willen ervaren. Ook ikzelf behoorde tot die groep tot ik in september 2024 letterlijk de stap zette en vanuit het Spaanse Vigo zowat 150 km afhaspelde om gewaar te worden wat ik er al altijd hoorde over zeggen èn om aan den lijve te ondervinden wat de camino met een mens doet. Zowel lichamelijk als mentaal. Het werd uiteindelijk een totaalbeleving die door weinig andere dingen te overtreffen is.
Wat is er dan boeiender dan een nieuwe uitgave te ontvangen die aan deze trip doet terugdenken en menig andere lezer zonder enige twijfel zal interesseren. Met ‘DE CAMINO DE SANTIAGO IN 101 VOORWERPEN’ heeft men immers niet het zoveelste boek op rij over deze pelgrimage geschreven, want de redactie streefde naar een totaalbeeld waarin niet alleen het ontstaan, de groei en blijvende populariteit ervan worden belicht, maar waarin 101 voorwerpen de zogenaamde zeven fasen van de camino een gezicht geven.
Specifieke voorwerpen die gekoppeld worden aan de aanleiding om op pad te gaan, de voorbereiding, het vertrek, het onderweg-zijn, de aankomst, de thuiskomst en de doorwerking van de ondernomen reis. Zeven fasen die onmisbaar deel uitmaken van de slaagkansen èn het genieten van deze ferme uitdaging.
Camino – Spaans voor de weg naar Santiago de Compostela – gaat niet over rozen, maar het is juist die inspanning en het (vaak) afzien die ervoor zorgen dat het door iedereen zo gekoesterd wordt. Er zijn ondertussen verschillende routes uitgestippeld die vanuit zowat alle richtingen naar de aankomstplaats leiden, en waar men in de Middeleeuwen de pelgrimsreis ondernam vanuit heiligenverering, reliekencultus en aflaten, is dit nu vooral een onderneming op zoek naar heil en heling, het markeren en koesteren van een bijzondere persoon of gebeurtenis op een speciale plek. In het boek wordt nog duidelijker beschreven hoe de context per periode enorm verschilt, maar wat heden en verleden ook nog verder bindt. Met de selectie van 101 voorwerpen is men er dan ook in geslaagd om beiden in één boek te vatten en alzo de materiële sporen – eigen aan de camino – het verhaal te laten vertellen.
Het allereerste voorwerp is ongetwijfeld het meest bekende en aan zowat iedere rugzak op de tocht bevestigd: de schelp van het type Pecten Maximus. Voor pelgrims niet alleen een herkenningsteken, maar ook een tastbare herinnering aan de ondernomen tocht. We maken in het boek ook via diverse voorwerpen kennis met Jacobus, oudere broer van Johannes en beiden behorend tot de eerste apostelen. Met zijn staf, hoed en boek herkenbaar als pelgrim.
Je ontwaart ook de oorkonde Compostela ‘Vicarie pro …’ die wordt verstrekt aan de drager van een pelgrimspas die de camino heeft gelopen of gefietst ten gunste van een ander. Deze oorkonde is ook een aandenken voor alle pelgrims die een bepaalde afstand hebben afgelegd doch zonder de aparte vermelding.
Er zijn verder afbeeldingen – telkens vergezeld van een uitvoerige uitleg – van verschenen boeken, bestaande genootschappen, de rugzak en pelgrimsstaf, borden en andere routeaanduidingen, de stempels die je onderweg kan verzamelen, de pelgrimspas, stenen of andere kleine aandenkens die van huis zijn meegenomen en op de tocht achtergelaten … maar ook voorwerpen als het stapelbed, de voetverzorgingsset, de hondenverjager en het donativohuisje waarin giften kunnen worden achtergelaten. Bij aankomst kan je niet zonder een passage voorbij het reliekschrijn van Jacobus en het verzilverd wierookvat dat als ‘de Botafumeiro’ uitgegroeid is tot een toeristische attractie. En nog tientallen andere afbeeldingen die de camino levendig maken en houden. Op die manier biedt dit boek de lezers de unieke kans om vanuit de zetel als het ware zelf de tocht te maken.
Deze uitgave bracht mij alvast weer terug naar september 2024 en is en blijft een onvergetelijk moment uit het leven. Zoals dit ook het geval is bij miljoenen anderen vanuit de hele wereld die ooit in hun leven deze ervaring wilden opdoen en moe maar voldaan het eindpunt ‘Praça do Obradoiro’ opwandelen of fietsen.
‘De Camino de Santiago in 101 voorwerpen’ is een uitgave van Wallburgpers. U leest HIER meer over het boek en hoe het te bestellen.
